CSI-Edegem: Waar zijn we nou helemaal mee bezig?

 "If you think you selected  the best ideas..." in profiel staan met  tegenlicht + zonnebril in handen -> overgang naar close up + indringende blik in de half dichtgeknepen ogen "...you thought wrong..." Zonnebril op -> uitzoomen + rustig wegwandelen 

"Ken je ook dat gevoel? Je bedrijf heeft een minder imago en je bent een beetje verouderd. Denk dan aan Innovatie! Want Innovatie is de oplossing voor al je problemen! Is je bedrijf een beetje futloos? Gebruik dan gewoon Innovatie en je krijgt meteen een hip en trendy imago. Dit alles zonder dat je iets hoeft af te weten van Innovatie!"...

Wat is nu juist innovatie en wat is het verschil met creativiteit? Er bestaat blijkbaar heel wat verwarring over de verschillende begrippen en wat ze juist betekenen. Dat is heel gevaarlijk, want op die manier dreigt innovatie een hol begrip te worden. Naar mijn bescheiden mening is dat deels al het geval, gezien het het begrip 'innovatie' overal en in de meest verbazingwekkende contexten opduikt. Sommige mensen goochelen graag met het woord, waarschijnlijk omdat het goed overkomt. Maar als het te vaak misbruikt wordt, dreigt innovatie een negatieve bijklank te gaan krijgen. Soms is dat nu al het geval dat wanneer je het woord nog maar uitspreekt, dat er al diepe zuchten vallen. Vaak wordt innovatie eenzijdig geassocieerd met technische innovaties of gewoon 'nieuwe dingen'. Ik denk dat het bijzonder belangrijk is dat iedereen die met innovatie bezig is over hetzelfde begrip praat. Anders wordt er naast elkaar gepraat, wordt er verwarring gecreëerd en wordt het een hol begrip. Gelukkig zijn er wetenschappers die daar al tijd in hebben gestoken. 

Voor eens en voor altijd

Zelfs in de wetenschap zijn er verschillende definities die de ronde doen. Maar er is er 1 waar wel consensus over bestaat, die van West & Farr (1990). De definitie zelf is nogal droog, maar de inhoud ervan is wel sappig. Volgens hen is innovatie is een intentioneel proces. De nadruk ligt op het introduceren en toepassen van ideeën, processen, producten of procedures die het doel hebben om  een individu, groep, organisatie of brede maatschappij te verbeteren. Hier kan nog aan toegevoegd worden dat het idee nieuw moet zijn voor de context waarin het geïmplementeerd wordt. Dat is belangrijk, want dat wil zeggen dat het idee op zich niet nieuw hoeft te zijn, maar dat het wel nieuw moet zijn voor de groep / doelgroep / omgeving waarin het toegepast zal worden. 

In de organisatiepsychologie wordt het innovatieproces traditioneel voorgesteld in 3 fases. De eerste fase noemt men idee creatie. In deze fase wordt er een oplossing op een probleem bedacht en gekozen om verder te ontwikkelen.  De tweede fase is de idee promotie. Dit verwijst naar het verder uitwerken van het idee, maar vooral ook naar het verzamelen van mensen en middelen die het idee steunen om te gaan implementeren. In de praktijk komt dat vaak neer op het 'verkopen' van het idee, zowel intern als extern. Tot slot is er de implementatie-fase, waarbij het idee concreet wordt omgezet in daden in de praktijk. Dit is een duidelijk kader om innovatie in te bestuderen. Bovendien wordt er ook een heel duidelijk onderscheid gemaakt met creativiteit.

In deze context is creativiteit een klein, maar onmisbaar onderdeel van innovatie. Meer bepaald het bedenken van het nieuwe idee. De manier waarop het idee zelf bedacht wordt is niet van tel bij innovatie, maar vaak wordt er wel gebruik gemaakt van brainstorms om tot nieuwe ideeën te komen. Daar heb ik het in de vorige blog uitgebreid over gehad. In het geval van brainstorms, wordt de eerste fase van idee creatie nog eens opgedeeld in twee sub-fases: ideeën genereren en ideeën selecteren. Maar wanneer de creativiteit gedaan is, komt het innovatieproces pas op gang. Zo is het natuurlijk wat simpel voorgesteld. Creativiteit is vaak gewenst bij idee promotie en idee implementatie en kan daar een wezenlijk verschil maken. Maar laat ons voorlopig de creativiteit beperken tot de eerste fase om alle verwarring te voorkomen. 

Dus het innovatieproces bestaat uit verschillende fases, waarbij het slagen van het gehele proces afhankelijk is van het succes van elke fase. Als er in één fase iets misloopt, slaagt de innovatie niet. Best wel een fragiel proces dus: De ketting is maar zo sterk als de zwakste schakel.

De zwakste schakel

Waar vroeger de nadruk altijd lag op creativiteit, verschuift die aandacht nu ook meer naar de uitvoering van die creativiteit. Ook de wetenschap heeft zich al decennia lang voornamelijk gericht op het genereren van ideeën. Stilletjes aan begint het ook in de wetenschap te dagen dat de aandacht verspreid moet worden over alle fases van het innovatieproces in plaats van enkel het eerste deel van de eerste fase. Want we mogen nog zo veel weten over creativiteit en ideeën genereren, als we niet weten hoe we de beste ideeën selecteren, promoten en implementeren kan die kennis niet tot zijn recht komen. Creativiteit is belangrijk en cruciaal voor innovatie, maar je bent er niets mee als je het niet kan uitvoeren (tenzij je een filosoof of kunstenaar bent). 

Het onevenwicht is best wel frappant. We zijn al meer dan vijftig jaar bezig zijn met het bestuderen en optimaliseren van het genereren van ideeën. Er is heel wat praktische en academische ervaring rond opgebouwd. Je zou kunnen zeggen dat we ondertussen wel iets kunnen vertellen over ideeëngeneratie. En dat kunnen we ook. Maar als we één stap verder gaan, dan weten we eigenlijk nog maar heel weinig. Er is bijvoorbeeld bijna geen onderzoek naar ideeënselectie. In de praktijk zijn er wel een aantal technieken die structuur geven aan dat proces, maar de eerlijkheid gebied te zeggen dat die niet wetenschappelijk gevalideerd zijn. Wat zijn we met kennis over het genereren van ideeën zonder gevalideerde kennis over ideeën selecteren. Cruciaal voor het innovatieproces. Dan is er ook nog de promotie en implementatie waar we eigenlijk niet veel over weten. Maar first things first...

Er is al wel onderzoek gedaan naar het selecteren van ideeën. Vooral Eric Rietzschel heeft hier onderzoek naar uitgevoerd. Zijn resultaten ziet er echter niet echt rooskleurig uit: mensen zijn niet goed in het selecteren van de beste ideeën. Of ze nu meer ideeën hebben bedacht of niet, het selecteren bleef even inefficiënt. Er valt te twisten over de opzet van de onderzoeken, maar ze zetten in ieder geval aan tot nadenken. We zijn er vaak van uitgegaan dat als er meer ideeën bedacht worden, dat er betere tussen zouden zitten (zie vorige blog), die we vervolgens konden selecteren om te gaan implementeren. Maar dat blijkt dus niet zo te zijn. Het effect van selectietechnieken is nog naar mijn weten nog niet onderzocht geweest. 

Wanneer je nadenkt over dit soort onderzoek, begin je je snel vragen te stellen. Zo'n onderzoeksopzet impliceert dat de onderzoeker wél kan bepalen wat goede ideeën zijn en welke niet. Welke criteria gebruikt de onderzoeker dan? De onderzoeker valt in zo'n geval terug op experts, experts die de ideeën moeten beoordelen op originaliteit en uitvoerbaarheid. Maar ten eerste weten we niet zeker of die twee criteria wel het concept creativiteit volledig vatten, aangezien dat nooit onderzocht is en ten tweede weet je vaak niet wie die experts zijn en waarom die expert zijn. 

Ondanks die mankementen is het toch heel belangrijk dat er onderzoek naar gedaan wordt. Het is ook interessant voor mensen in de praktijk, want het toont aan dat ideeën selecteren niet een noodzakelijk kwaad is, maar een cruciale fase waar minstens evenveel aandacht aan geschonken moet worden als het genereren van ideeën. Daarna komt dan nog de promotie van het idee en de implementatie ervan. Die fases zijn eveneens cruciaal, maar wel van een ander kaliber. Daar kom je hoe dan ook op organisatie niveau terecht en gaan er andere en nieuwe factoren spelen.

Concluderend is het in de eerste plaats belangrijk dat er consensus bestaat over de betekenis van innovatie en creativiteit. Wanneer die er is, kan de aandacht voor elke fase op een gestructureerde manier verspreid worden. Dat is duidelijk nodig, gezien de onevenwichtige aandacht voor ideeëngeneratie. En om die verzamelde kennis tot zijn recht te laten komen is het zinvol om te starten met het beter begrijpen en het optimaliseren van ideeënselectie.  Zonder de daaropvolgende fases uit het oog te verliezen.

"If you want to be innovative..." stop voor camera -> inzoemen tot close up + zonnebril nonchalant opzetten "...you have to be more then only creative..."

                                                                   - Horatio