Science of Creativity: de current issues

Science of Creativity: de current issues

Door Erik op ten Berg, creative professional & Joost Kadijk, voorzitter COCD

1.    INLEIDING

Eind november 2018 kwamen 10 creativity professionals twee dagen bij elkaar in Farm of Inspiration bij Lier in België. Op uitnodiging van het Centrum voor Creatief Denken, het COCD, al meer dan 40 jaar leidend in toegepaste creativiteit. Om met elkaar te verkennen hoe het staat met de wetenschap van creativiteit en creatief denken. The Science of Creativity.

Samen op zoek naar de hoofdlijnen, naar de ‘current issues’ die zij herkennen in het veld van toegepaste creativiteit. Een reusachtige opgave om zo’n breed terrein samen in kaart te brengen en de interessante highlights te kunnen benoemen. Dit artikel geeft een eerste inhoudelijke inkijk in de resultaten van dit samenzijn.

2.    CREATIVITY PROFESSIONALS

Deze ervaren creativity professionals zijn werkzaam als docent, als trainer, als facilitator, als consultant of als creativity coach. Zij hebben allemaal een sterke link met toegepaste creativiteit en hebben zelf diverse scholingen gevolgd in dit vakgebied. Deze professionals maken deel uit van internationale netwerken en bezoeken regelmatig creativiteitsconferenties in Europa en daarbuiten.

3.    ONTWIKKELING VAN HET VAK

Sinds het midden van de vorige eeuw wordt er veel gericht onderzoek gedaan naar creativiteit en creatief denken. Zowel in meer fundamenteel onderzoek als ook gericht op de toepassing van creatief denken in de praktijk. Veel onderzoek is gestart vanuit de psychologie, later uitgebreid naar sociologie, bedrijfskunde, technische vakken (industrieel ontwerpen) en neurobiologie. Vanuit elke hoek wordt gekeken naar creativiteit, de oorsprong en het gebruik.

Belangrijke namen (zonder compleet te willen zijn) die veel hebben betekend voor het onderzoek naar creativiteit zijn:

  • Sid Parnes en Alex Osborn: de grondleggers van het Creative Problem Solving Model;
  • Mihaly Csikszentmihalyi: de grondlegger van de positieve psychologie, ontdekte het begrip ‘flow’ en schreef een basisboek over creativiteit;
  • Edward de Bono: ontdekker van het laterale denken, en ontwikkelaar van de methodiek van de 6 denkhoeden;
  • Roger de Bruyn en Prosper van Osmael, oprichters van het COCD,  schreven in 1984 een Nederlandstalig standaardwerk: handboek voor creatief denken.

Inmiddels worden op veel universiteiten in NL/Belgie onderzoek gedaan naar verschillende vormen van toegepaste creativiteit:

  • UVA, Amsterdam
  • TU Delft
  • TU Twente
  • RU Groningen
  • U Antwerpen
  • U Gent

Ook op steeds meer Hogescholen wordt creatief denken gegeven als onderdeel van veel verschillende vakken. We kunnen stellen dat het enerzijds een jong vakgebied is, net als alle moderne management vakken, en in rap tempo volwassen is geworden in onderzoek en onderwijs. Dat onderzoek lijkt ook zijn vruchten af te werpen voor de ontwikkeling van de innovatiekracht van Nederland. Het staat zesde op de Global Competitiveness Index van het World Economic Forum, tussen Duitsland en Zweden in. Innovatiekracht is een belangrijke indicator voor economische groei.

Omdat er veel onderzoek wordt gedaan, wordt er ook een onophoudelijke stroom van van artikelen gepubliceerd. Er is een scala aan wetenschappelijke tijdschriften waar onderzoek over creativiteit wordt gepubliceerd zoals:

1.  Journal of Creative Behavior

2.  Creativity Research Journal

3.  Journal of the Psychology of Aesthetics, Creativity, and the Arts

4.  Thinking Skills and Creativity

5.  International Journal of Creativity and Problem Solving

6.  Creativity Studies

7.  Creativity: Theories-Research-Applications

8.  Empirical Studies of the Arts

9.  Imagination, Cognition, Personality

10. Creative Education

11. Business Creativity and the Creative Economy

12. Kindai Management Review (The Institute for Creative Management and Innovation)

13. Creativity and Human Development

Naast de hoeveelheid wetenschappelijk onderzoek, is de stroom aan managementboeken over het onderwerp nog groter en er komt dagelijks wat nieuws op de markt.

4.    INDELING IN SUBDISCIPLINES

Dit onderzoek is door de jaren heen geleidelijk uitgewaaierd naar tal van subdisciplines. In de Farm of Inspiration hebben deze professionals geprobeerd dat in enkele hoofdgebieden inzichtelijk te maken.

4.1    CULTUUR EN KLIMAAT

Veel onderzoek wordt er gedaan naar creativiteit in werksituaties en op de werkplek zelf. Wat zijn de factoren die dit positief beïnvloeden, en welke hebben een remmende invloed?  Het gaat over de dimensies van een creatief klimaat of de elementen van een creatieve cultuur. En wat is de link met innovatie? Wat is de invloed van een gezamenlijke visie en van gedeelde kernwaarden? De volgende onderwerpen zijn hierin actueel:

  • Impact van thuiswerk en flex-kantoren
  • Belang van coaching, supervisie en intervisie
  • Invloed van lef en empathie
  • Nieuwe business modellen die vragen om andere organisaties
  • Invulling van creatief (zelf)leiderschap

4.2    CREATIEF PROCES

Dit is een klassieker in de onderwerpen die continue aandacht blijft krijgen, gestart met het CPS model. Op welke manieren kunnen we een creatief proces beschrijven, visualiseren, opdelen en begrijpen? Hoe beter dit is te faciliteren hoe preciezer en betekenisvoller het resultaat zal zijn. In onderwijsland krijgt dit steeds meer aandacht. De volgende onderwerpen zijn hierin actueel:

  • Debat en dialoog versus een klassieke brainstorm
  • Afwisseling tussen individuele creativiteit en groepscreativiteit
  • Patroondoorbrekend kunnen denken in de ideefases
  • Verschil tussen overtuigen en consensus in convergentiestappen
  • Verschillen en overeenkomsten met Design Thinking

De resultaten van onderzoeken geven niet allemaal hetzelfde beeld. Wel is het duidelijk dat een goede manier van faciliteren cruciaal is.

4.3    CREATIVITEIT IN TEAMS

Veel vernieuwing en verandering wordt gerealiseerd door teams. Hoe effectiever de mensen in een team samenwerken, des te meer impact de verandering zal hebben. Harmonie en frictie komen allebei voor. Net als diversiteit in achtergronden en gezamenlijke expertise. Dit raakt aan zaken als (arbeids)sociologie, bedrijfskunde, bedrijfspsychologie, maar ook genderstudies. Onderwerpen die hierin actueel zijn zijn ondermeer:

  • Overbruggen van creatieve weerstand
  • Vertrouwen en zelfvertrouwen van teamleden
  • Charisma in creatief leiderschap
  • Versterkende samenwerking in problem-solving
  • Verleidelijkheid van gamification

4.4    INDIVIDUELE CREATIVITEIT

Creativiteit is er in vele vormen, voorkeurstijlen en voor verschillende persoonlijkheden. Deze vragen allemaal om een bijzondere aanpak om de creativiteit verder te ontwikkelen. Zowel in divergent denken, als in convergent denken. Ook wel de heartbeat van creativiteit genoemd. Dit vindt zijn oorsprong in de (klinische) psychologie en persoonlijkheidsleer en neurobiologie. Onderwerpen die hierbij aandacht krijgen zijn momenteel:

  • Creatieve mindset met openheid als voorwaarde
  • Actief en bewust gebruiken van incubatiemomenten
  • Versterken van de veerkracht bij complexe en ambigue situaties
  • Alert zijn op externe inspiratie en deze als forced connections gebruiken
  • Ontwikkelen van diversiteit aan formats voor geleide creativiteit

5    CURRENT ISSUES

Bovengenoemde onderwerpen komen regelmatig terug in workshops en lezingen op conferenties. Het zijn onderwerpen die voorkomen in publicaties en onderwijsprogramma’s. Het zijn volgens de creativity professionals in de Farm of Inspiration op dit moment de highlights in de wereld van toegepaste creativiteit. De onderwerpen om zelf extra alert op te zijn en antwoorden te vinden hoe je hier het beste invulling aan kunt geven.

6    PROBLEM-SOLVING als moreel kompas?

Een van de mooie inzichten uit deze uitwisseling van ervaringen is dat “creativity can facilitate problem solving, but not all creativity involves problem solving”. Creativiteit heeft vele facetten die samen een bijdrage leveren aan de zinvolle toepassing. In onderwijs, in het bedrijfsleven, bij de overheid, thuis en op het werk. En vooral niet te vergeten “Creativity in the Moral Domain”, hoe creativiteit een waardevolle bijdrage kan leveren aan het oplossen van hedendaagse vraagstukken in de mondiale samenleving.

7    TOT SLOT

Nu we de current issues weten die spelen bij organisaties (en waar onderzoek naar wordt gedaan) is het van belang om de brug te slaan tussen deze twee werelden. Daarbij gaat het om valorisatie van kennis bijvoorbeeld. Daarvoor is een rol voor COCD weggelegd in samenwerking met het International Center for Studies in Creativity en andere kennisinstituten. Nu we het landschap van creatieve onderzoekers en gebieden in kaart beginnen te brengen, kunnen we een volgende stap zetten in het verbinden van deze werelden. Wil je daar aan bijdragen, omdat je onderzoeker bent naar creativiteit, of omdat je meer wilt weten over de toepassing binnen jouw bedrijf of organisatie? Neem dan contact op met het COCD: info@cocd.org